Modelovereenkomst zzp: de werking, grenzen en risico’s

U werkt met zzp’ers en gebruikt daarvoor een modelovereenkomst. Dat voelt logisch: afspraken zijn vastgelegd en er is gewerkt met een document dat ooit door de Belastingdienst is beoordeeld. Veel werkgevers en HR-managers gaan er dan ook vanuit dat dit hen beschermt tegen naheffingen en discussies over schijnzelfstandigheid.

Die veronderstelling is begrijpelijk, maar vaak te optimistisch. Een modelovereenkomst kan richting geven aan de samenwerking, maar bepaalt niet of die samenwerking juridisch standhoudt. Bij controles kijkt de Belastingdienst vooral naar wat er in de praktijk gebeurt. Wijkt die praktijk af van wat er op papier is afgesproken, dan verliest de modelovereenkomst haar beschermende werking.

In dit artikel leest u wat een modelovereenkomst juridisch wél en níet doet, wanneer de bescherming vervalt en waar werkgevers in de praktijk vaak te veel waarde aan hechten.

In dit artikel:

• Wat een modelovereenkomst juridisch regelt – en wat niet
• Waarom een modelovereenkomst geen garantie biedt
• De praktijk weegt zwaarder dan het contract
• Eerst beoordelen, dan contracteren
• Welke modelovereenkomsten nog werking hebben
• Waar moet een goede modelovereenkomst aan voldoen?
• Aanvullende bepalingen om risico’s te beperken
• Veelgestelde vragen
  • Biedt een modelovereenkomst bescherming tegen naheffingen?
  • Kan ik nog een nieuwe modelovereenkomst laten goedkeuren?
  • Moet ik bestaande overeenkomsten aanpassen in 2026?
  • Wat als de praktijk is veranderd sinds het afsluiten van het contract?
• Uw overeenkomsten laten toetsen

Wat een modelovereenkomst juridisch regelt – en wat niet

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst beoordeelde overeenkomst van opdracht. Als u werkt volgens zo’n goedgekeurde overeenkomst én de feitelijke uitvoering aansluit bij de afspraken, hoeft u geen loonheffingen in te houden.

Belangrijk is wat dit níét betekent. Het hebben van een modelovereenkomst vormt op zichzelf geen vrijwaring. Bij de beoordeling van een arbeidsrelatie blijft de feitelijke uitvoering leidend. De aanwezigheid van bepaalde contractsbepalingen, zoals vervanging of het ontbreken van gezag, is daarbij nooit op zichzelf doorslaggevend.

Waarom een modelovereenkomst geen garantie biedt

De bescherming van een modelovereenkomst staat of valt met twee voorwaarden die altijd samen worden beoordeeld:

1. De werkzaamheden lenen zich daadwerkelijk voor een opdrachtrelatie;
2. De feitelijke uitvoering komt overeen met wat in het contract is vastgelegd.

Juist aan die tweede voorwaarde wordt in de praktijk vaak ongemerkt niet meer voldaan. De samenwerking ontwikkelt zich, taken breiden uit, de aansturing wordt intensiever, terwijl het contract ongewijzigd blijft. In zo’n situatie kan alsnog sprake zijn van een dienstverband, met
fiscale en arbeidsrechtelijke gevolgen.

De praktijk weegt zwaarder dan het contract

Niet het contract is doorslaggevend, maar de manier waarop de samenwerking er in werkelijkheid uitziet.

Een modelovereenkomst waarin staat dat de zzp’er zich vrij mag laten vervangen, biedt geen bescherming als vervanging in de praktijk nooit plaatsvindt. Een bepaling over het ontbreken van een gezagsverhouding helpt niet als de zzp’er dagelijks instructies ontvangt van een leidinggevende.

Eerst beoordelen, dan contracteren

Een modelovereenkomst is alleen zinvol als het werk zich daadwerkelijk leent voor een opdrachtconstructie. Die beoordeling gaat vooraf aan het contract en kan niet worden “gerepareerd” met formuleringen op papier.

Vragen die daarbij een rol spelen zijn onder meer:

• Gaat het om een tijdelijke, afgebakende opdracht met een duidelijk begin en eind, waarbij de zzp’er zelfstandig het resultaat bepaalt?
• Of betreft het structureel werk binnen uw organisatie, dat onder aansturing en toezicht wordt verricht en organisatorisch is ingebed?

Wilt u weten aan de hand van welke criteria deze beoordeling plaatsvindt, dan biedt het artikel
Schijnzelfstandigheid voorkomen: criteria en stappenplan voor werkgevers
verdere duiding.

Welke modelovereenkomsten nog werking hebben

Sinds 6 september 2024 worden geen nieuwe modelovereenkomsten meer beoordeeld door de Belastingdienst. Bestaande goedgekeurde modellen behouden hun vrijwarende werking tot en met 31 december 2029, mits:

• Ze correct worden toegepast;
• Ze blijven voldoen aan de wet- en regelgeving;
• De feitelijke uitvoering aansluit bij de afspraken.

Waar moet een goede modelovereenkomst aan voldoen?

• Maatwerk per situatie: de overeenkomst moet aansluiten bij de specifieke situatie.
• Behoud van originele tekst: goedgekeurde bepalingen mogen niet worden gewijzigd.
• Correcte nummering: het originele modelnummer moet exact worden overgenomen.
• Overeenstemming met de praktijk: uitvoering moet blijven aansluiten bij het contract.

Let op. Ook een overeenkomst die aan deze punten voldoet, biedt geen zekerheid als de samenwerking zich anders ontwikkelt.

Aanvullende bepalingen om risico’s te beperken

• Aansprakelijkheid: leg vast wie verantwoordelijk is bij fouten of schade.
• Verhaalsrecht bij herkwalificatie: maak afspraken over mogelijke naheffingen.
• Opdrachtweigering: neem op dat de zzp’er opdrachten mag weigeren.
• Geheimhouding: bescherm bedrijfsgevoelige informatie.
• Klachtenafhandeling: leg vast wie klachten oplost en hoe.

Veelgestelde vragen

Biedt een modelovereenkomst bescherming tegen naheffingen?

Alleen als de feitelijke uitvoering aansluit bij het contract.

Kan ik nog een nieuwe modelovereenkomst laten goedkeuren?

Nee. Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer.

Moet ik bestaande overeenkomsten aanpassen in 2026?

Niet per se, maar het is verstandig te controleren of de praktijk nog aansluit bij het contract.

Meer hierover leest u in het artikel
Controle op zzp-relaties: hoe de Belastingdienst in 2026 handhaaft.

Wat als de praktijk is veranderd sinds het afsluiten van het contract?

Als de samenwerking is gewijzigd, kan de modelovereenkomst haar beschermende werking verliezen.

Uw overeenkomsten laten toetsen

Twijfelt u of uw modelovereenkomst voldoet aan de eisen? Onze arbeidsrechtspecialisten kunnen uw overeenkomsten beoordelen en adviseren over eventuele aanpassingen. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.