Controle op zzp-relaties: hoe de Belastingdienst in 2026 handhaaft

De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid. In 2026 is die handhaving verder aangescherpt. De zogenoemde zachte landing is gedeeltelijk verlengd, maar het instrumentarium is steviger dan in 2025.

Voor werkgevers betekent dit dat controles vaker voorkomen en inhoudelijk diepgaander zijn. Dit artikel legt uit hoe de Belastingdienst in 2026 te werk gaat en wat er is veranderd ten opzichte van 2025.

In dit artikel:

• Wat is er veranderd in 2026?
• Het handhavingsproces stap voor stap
  • Stap 1: selectie
  • Stap 2: bedrijfsbezoek
  • Stap 3: informele herstelperiode
  • Stap 4: boekenonderzoek
  • Stap 5: vaststelling en correctie
• Vooroverleg met de Belastingdienst
• Juridische begeleiding bij controles

Wat is er veranderd in 2026?

Ten opzichte van 2025 is de handhaving op een aantal punten aangescherpt:

Aspect	2025	2026
Vergrijpboetes	Niet opgelegd	Wel mogelijk bij opzet of grove schuld
Verzuimboetes	Niet opgelegd	Nog steeds niet opgelegd (tot 2027)
Boekenonderzoek	Beperkt tot meest recente aangiftetijdvak	Kan over volledig kalenderjaar
Terugwerkende kracht	Niet vóór 1 januari 2025	Idem, tenzij kwaadwillendheid
Gegevensuitwisseling	Beperkt	Direct gebruik meldingen van de arbeidsinspectie mogelijk

De zachte landing geldt in 2026 dus alleen nog voor verzuimboetes. In situaties waarin de Belastingdienst opzet of grove schuld meent te zien, kan de handhaving een duidelijk repressief karakter hebben.

Het handhavingsproces stap voor stap

Stap 1: selectie

De Belastingdienst identificeert bedrijven met een verhoogd risico via de landelijke detectiemodule ‘Toezicht op juiste kwalificatie arbeidsrelaties’ (TKA). Deze module analyseert objectieve criteria om de inzet van arbeidskrachten buiten loondienst te detecteren.

Daarnaast geldt in 2026:

• Meldingen van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) over schijnzelfstandigheid kunnen nu direct worden gebruikt voor handhaving.
• Meer focus op de Rijksoverheid als opdrachtgever, vanuit het principe “goed voorbeeld doet goed volgen”.
• Extra aandacht voor situaties waarin zzp’ers via tussenpersonen of platforms worden ingehuurd. De Belastingdienst onderzoekt hierbij de gehele keten.

Stap 2: bedrijfsbezoek

De Belastingdienst start in 2026 in beginsel met een bedrijfsbezoek. Dit is bedoeld als verkennend gesprek en geldt niet als een formele beschuldiging.

Tijdens het bedrijfsbezoek wordt gesproken over:

• De inhuur van zzp’ers en extern personeel
• De feitelijke uitvoering van de samenwerkingen
• De contracten en afspraken die zijn gemaakt

Let op. Wat u tijdens dit gesprek deelt, kan wel aanleiding zijn voor vervolgstappen. Een bedrijfsbezoek vraagt daarom om zorgvuldige voorbereiding.

Stap 3: informele herstelperiode

Na het bedrijfsbezoek kan de inspecteur u de gelegenheid geven om gesignaleerde risico’s zelfstandig te beoordelen en waar nodig te corrigeren. Dit gebeurt via een informele waarschuwing.

Belangrijk om te weten:

• Deze waarschuwing is geen formeel handhavingsinstrument
• De mogelijkheid voor een informele waarschuwing vervalt zodra een boekenonderzoek is gestart
• Er is geen wettelijke hersteltermijn, maar doorgaans geldt een termijn van circa 3 maanden

Deze fase biedt ruimte, maar vraagt om voortvarend handelen en goede vastlegging.

Stap 4: boekenonderzoek

Als na de herstelperiode onvoldoende corrigerende maatregelen zijn genomen, of als tijdens het bedrijfsbezoek al duidelijke signalen van onjuiste kwalificatie aanwezig zijn, kan de Belastingdienst overgaan tot een boekenonderzoek.

Nieuw in 2026: het onderzoek kan betrekking hebben op een volledig kalenderjaar.

Tijdens het boekenonderzoek worden onder meer bekeken:

• Contracten met zzp’ers
• Facturen en betalingen
• Beschrijvingen van feitelijke werkzaamheden
• Relevante correspondentie

Een boekenonderzoek kan meerdere maanden duren en vraagt vaak veel capaciteit van de organisatie.

Stap 5: vaststelling en correctie

Stelt de Belastingdienst vast dat arbeidsrelaties onjuist zijn gekwalificeerd, dan volgt een formele correctie.

• Correcties en naheffingen: loonheffingen en sociale premies, vermeerderd met belastingrente.
• Ingroeimodel tot 2030: correcties gaan in beginsel niet verder terug dan 1 januari 2025.
• Vergrijpboetes mogelijk: bij opzet of grove schuld.
• Verzuimboetes nog niet: pas vanaf 1 januari 2027.

Let op: de zachte landing is in 2026 alleen nog van toepassing op verzuimboetes.

Vooroverleg met de Belastingdienst

Het instrument vooroverleg blijft in 2026 bestaan. Hiermee kunt u vooraf duidelijkheid krijgen over hoe een arbeidsrelatie mogelijk wordt beoordeeld.

• Een gedetailleerde beschrijving van de werkrelatie indienen
• Concrete informatie verstrekken over de praktische uitvoering
• Documentatie aanleveren over de voorgenomen samenwerking

Vooroverleg biedt slechts voorwaardelijke zekerheid en geldt alleen zolang de praktijk exact overeenkomt met de beschreven situatie.

Juridische begeleiding bij controles

Omdat vooroverleg niet in alle situaties uitkomst biedt en de beoordeling vaak plaatsvindt tijdens een controle, kan juridische begeleiding van toegevoegde waarde zijn.

Onze arbeidsrechtspecialisten begeleiden werkgevers bij controles door de Belastingdienst en bij de voorbereiding daarop. Wilt u hierover van gedachten wisselen of uw situatie laten toetsen, dan kunt u contact opnemen.